به مناسبت روز جهانی مرد و بازتعریف نقش مردان و پدران در جامعه مدرن امروز؛ هر روز با اخبار دردناکی از قتل زنان و دختران به دست امنترین مردان زندگیشان مواجه میشویم؛ پدران، برادران و همسرانی که قرار بوده مأمن باشند، اما خود به عامل سلب حیات و امنیت تبدیل میشوند.
آیا این فجایع صرفاً ناشی از نقص قوانین است؟
مسلماً اصلاح قوانین کیفری، افزایش ضمانت اجراها و تقویت قدرت بازدارندگی مجازاتها امری ضروری است، اما رویه نشان داده که حتی شدیدترین مجازاتها نیز نتوانستهاند مانع وقوع بسیاری از جرایم شوند. پس چاره چیست؟
بررسی و بازیابی فرهنگ، عرف و الگوهای روابط انسانی به جا مانده از سنت های متحجر و فرسوده ای که هنوز زن را کالا، مایملک و تحت تملک جنس دیگر میداند.
باید با تکتک رفتارها و گفتارهای روزمرهای مقابله کرد که این تفکر را بازتولید میکنند؛ همان تفکری که برای دختر و زن، حق انتخاب ، حق خطا کردن، حق تجربه کردن و حق تعریف زندگی به شیوه دلخواه خود را به رسمیت نمیشناسد؛ در حالی که همان رفتارها و انتخابها، اگر از سوی فرزند پسر یا مرد خانواده صورت بگیرند، غالباً با چنین محدودیتها و قضاوتهایی مواجه نمیشوند.
به جای بازنشر اخبار و مطالب تکراری، بیایید اقدامی عملی و مؤثر را از خودمان آغاز کنیم. از پالایش افکار و رفتار خود و اطرافیانمان. از تکتک دیالوگها و رفتارهای جنسیتزدهای که بیتأمل تکرار میکنیم.
از غیبتها، قضاوتها و حرفهای سطحی و زردی که درباره زنان و دختران اطرافمان میشنویم و بیآنکه مسئولیت پیامدهایش را بپذیریم، راوی آن برای دیگران میشویم.
به تفاوت واکنشهایمان در برابر خطاهای زنان و دختران، در مقایسه با همان خطاها از سوی مردان بیندیشیم.
به تفکر مردسالارانهای که ممکن است در پسزمینه ذهن هر یک از ما ریشه دوانده باشد؛ زمانی که با استقلال، رشد شغلی، پیشرفت شخصیتی یا انتخاب عاطفی یک زن مواجه میشویم.
و البته نباید فراموش کرد که این تفکر، متأسفانه گاهی در ذهن و رفتار خود زنان نیز بازتولید میشود؛ زنانی که مادران و تفکرسازان نسل آینده هستند و نقش اصلی را در انتقال بین نسلی فرهنگ ایفا میکنند، ممکن است ناخواسته همان الگوهای محدودکننده را به نسل بعد منتقل کنند.
در تک تک رفتار و گفتارهایمان، ردپای این قتل ها رو جستجو کنیم.
از خودمان آغاز کنیم؛ از خانوادههایمان، از محیط پیرامونمان و از نسلی که تربیت میکنیم. فرافکنی تمام این معضلات فرهنگی و عرفی به نقص قانون، نه مسئله را حل میکند و نه ما را از مسئولیت اجتماعیمان مبرا خواهد کرد.
زیرا اگر قانون نیز شدیدترین بازدارندگی را در نظر بگیرد باز پدری از ترس آبرویی موهوم و قضاوتهای عرفی، دخترش را خواهد کشت حتی اگر مجازاتش مرگ باشد.
پس باید به دنبال حل مسئله در سرچشمه آن باشیم؛ در عرف و فرهنگی که هنوز زن و دختر را مایملک پدر و شوهر میپندارد، استقلال شخصیت و حق انتخاب او را نوعی سرپیچی از اقتدار مردانه تلقی میکند.
باید تفکرات بهارثرسیده از نسلهای گذشته را در خودمان کشف، بازبینی و اصلاح کنیم؛ و اجازه ندهیم همان الگوهای فرسوده، در قالب تربیت نسل آینده بازتولید شوند. باید در مقابل انتقال بین نسلی این فرهنگ نادرست بایستیم.
شاید روزی دیگر هیچ پدری بخاطر ترس از حرف مردم، یا حفظ آبروی کذایی هیچ دختری را به جرم جوانی و تجربه ی یک زندگی ساده نکشَد. شاید امنیت به پستوهای تمام خانه ها بازگردد.
شاید مردان و پدران ما بیاموزند که مردانگی نه در کنترل، محدود کردن و مالکیت، بلکه در ایجاد امنیت، احترام به استقلال و به رسمیت شناختن حق انتخاب فرزند دختر و خواهر یا همسر معنا پیدا میکند و الگوی درست و سازنده روابط انسانی همین است.
و شاید مهمتر از همه، آن مردم کذایی که حرفها را در کوی و برزن دهانبهدهان میچرخانند، بدانند که هر قضاوت، هر شایعه و هر کلامی که بیمهابا منتقل میکنند، زمینه سازِ خشمی عصیانگر در پدری_برادری خواهد بود و مقدمه ارتکاب جنایتی که آنها آمر آن بوده اند و آن پدر یا برادر تنها مجری اوامر آنها محسوب میشوند.
هیچکس نمیتواند مسئولیت انتخاب و ارتکاب جنایت را از قاتل سلب کند؛ اما جامعه نیز نمیتواند از مسئولیت ساختن و بازتولید فرهنگی که چنین خشونتی را توجیه یا زمینهسازی میکند، شانه خالی کند.
برای تغییرات بنیادین در جامعه امروز، باید از اصلاح تفکرات و رفتارهای خودمان آغاز کنیم و سهم خودمان را در مسئولیت اجتماعی فراموش نکنیم.
شاید معنای واقعی روز جهانی مرد نیز همین باشد: بازتعریف مردانگی؛ از اقتدار و مالکیت به مسئولیت، از کنترل به احترام و از ترس به امنیت.
* دکتر ندا میرفلاح نصیری / وکیل پایه یک دادگستری

